Sociaal netwerkadvies

De sociale staat van de klas

Netwerkanalyse

Voordelen van netwerkanalyse
Scholen die gebruik hebben gemaakt van sociaal netwerkadvies zijn enthousiast over het gemak van het instrument en het inzicht dat het instrument hen biedt. De uitkomst van sociaal netwerkadvies stelt scholen en leerkrachten onder meer in staat om:

  • inzicht te krijgen in de sociale structuur van de klas (wie gaat met wie om?);
  • preventief vast te stellen of en in hoeverre er (pest)problemen in de klas zijn;
  • eventuele problemen gericht aan te pakken en de juiste interventies ter verbetering in te zetten;
  • groepjes te vormen van invloedrijke en populaire kinderen die onder begeleiding aan het klassenklimaat kunnen werken;
  • het beeld van de leerkracht over de sociale structuur van de klas aan te vullen. 

Naast de preventieve functie om beginnende problemen direct aan te pakken, kan sociaal netwerkadvies dus ook gebruikt worden om inzicht te krijgen in meer complexe bestaande problemen. Met behulp van dat inzicht kunnen problemen in de klas opgelost worden.

vimeo

Functioneren van de hele groep
Het aantrekkelijke van sociaal netwerkadvies is dat de aandacht niet valt op specifieke leerlingen, maar dat de focus ligt op het functioneren van de hele groep. Het netwerkadvies gaat er van uit dat iedereen in de groep een bepaalde rol heeft. Het unieke aan het instrument is dat het de sociale context analyseert. Het is onder meer toegespitst op derollen die leerlingen in groepsprocessen (zoals pesten) binnen schoolklassen kunnen hebben: het gaat niet alleen om pesters en slachtoffers, maar bijvoorbeeld ook om meelopers, verdedigers, of buitenstaanders.Deze rollen worden in het rapport niet direct benoemd, in het rapport wordt weergegeven hoe het in de klas staat met vriendschapsrelaties, populaire leerlingen en goede leiders. Uiteraard geven wij hierbij in een sociogram de verhoudingen weer.

Pesters en slachtoffers zijn soms gemakkelijk te identificeren doordat ze openlijk agressief zijn of juist door de hele klas worden genegeerd en buitengesloten. Het komt echter veel vaker voor dat pesters strategisch te werk gaan en het pesten helemaal niet zo gemakkelijk te observeren is. Zulke pesters pesten op die momenten dat ouders en leerkrachten het niet zien en ze zijn ingebed in een netwerk waarin ze ondersteund worden door klasgenoten. Juist doordat pesters vaak status krijgen van klasgenoten staan ze veel sterker dan hun slachtoffers. Voor leerkrachten kan het moeilijk zijn om dit sociale netwerk te ontrafelen, zeker als steun en status voor de pesters van verscheidene leerlingen komt en die wisselend –soms wel, soms niet– gegeven wordt. Het is dus lang niet altijd zichtbaar wie gepest wordt, door wie, hoe vaak en waar dit gebeurt en welke leerlingen hierbij een rol spelen.

Om de rol van alle leerlingen in het groepsproces te onderzoeken wordt gebruik gemaakt vansociale netwerkanalyse. Door aan alle leerlingen in een klas vragen te stellen over met wie ze bijvoorbeeld omgaan of door wie ze worden gepest, wordt in beeld gebracht welke groepjes er bestaan, wie elkaar mogen of juist niet en wie kwetsbare leerlingen zijn. Dit biedt een voor de groep specifiek beeld van de aard en omvang van groepsproblematiek.

Een voorbeeld van een artikel over rollen bij pesten: Gijs Huitsing, Matty van der Meulen, & René Veenstra (2012). Pesten als groepsproces. Groepen, 7, 20-35.